| |
Serhan Lokman serhan@basemusic.org
Rastafari veya Rastafari hareketi, Etiyopya’nin eski kralı olan Haile Selassie’nin, peygamber ve tanrının yeryüzünde vukuu bulmuş hali olduğuna inanan bir dindir. Bu dinde Haile Selassie ‘Jah’ (Tanrı) olarak adlandırılır. Rastafar hareketinin inancını oluşturan başka bir düşünce sistemi ise Haile Selassie’nin İncil’de bahsedilen İsa peygamberin tekrar yeryüzüne inmiş halidir. Bu durumda Haile Selassie, tüm insanlığı ve özellikle siyahları, vaat edilen topraklara kavuşturmak için çalışmıştır. Rastaman diye bilinen kişiler ise bu dine inanan , bu dine mensup kişilere verilen isimdir (Müslüman gibi.. ).
Rastafari hareketi 1930’lu yıllarda Jameika’da işçi sınıfına mensup siyah insanlar arasında başlamıştır. Haile Selassie’nin, bu yıllarda Etiopya’yı tam bağımsız monarşik bir yapıya kavuşturması bu bölgenin vaat edilen topraklar olduğuna olan inancı büyük ölçüde desteklemiş ve Rastafari hareketinin temel noktası olmuştur. Jameika bayrağında yer alan arslan figürü, Musa Peygamber zamanında Yahudilerin kullandığı arslan figüründen bir alıntı ve aynı zamanda ona bir gönderme olarak düşünülebilir. Keza, Haile Selassie’nin sıfatları arasında -kralların kralı- veya -Musa’nın arslanı- gibi benzetmeler de vardır ve vaad edilen toprakları simgeler.
Bu hareketin önemli öğelerinden birisi de kenevir bitkisinin (Marihuanna)
kutsal amaçlı kullanımıdır. Ancak bu amaç, maalesef günümüzde zevk ve eğlence için , ne bu dine ne de bahsedilen topraklara ait olan, milyonlarca insan tarafından bir popüler tüketim alışkanlığına dönüşmüştür.
Rastafari akımının kaynağını yüzyıllar önce Afrika’dan Jameika’ya köle olarak getirilen siyahların kültürünü oluşturur. Rastamanlar, bütün olanlara karşı kurtuluşun sevgi ve inançtan geçtiğine inanırlar. Afrika kültürünün yüksek bir kültür olduğuna ve diğer kültürleri etkilediğine inanırlar. Bu inancın vukuu bulmuş hali kişinin kendisine saygısı ve yaşadığı gezegene olan sevgisidir. Bütün bunların ötesinde Rastafari akımı ruhsal ve fiziksel köleliği reddeder. Ruhsal ve psikolojik özgürlüğe kavuşmak bu dinin öğretisidir.
Bu öğretinin müzikteki yansımalarına da sık sık karşılaşıyoruz. Belki en iyi örnek ise Bob Marley’nin ‚’Redemption Song’undaki ‚ “Emancipate yourselves from mental slavery, none by ourselves can free our minds’’ diye anlatılan dizeleridir. Jameika ve Rastaman diyince akla gelen yegane muzik ise Reggae’dir. Her ne kadar bu inancın yarattığı bir müzik türü olmasa da daha sonraları (1970’lerde) bu akımı temsil eden ana müzik türü haline gelmiştir. Sevişmek, karşı çıkmak ve kavga etmek Reggae’nin kelime anlamlarıdır. Ayrıca reggae adının Afrikalı bir kabile olan Reggae’den  geldiği de düşünülmektedir. Müzik genel olarak yavaş tempoda (down-beat) ve 4 - 4’lük ritimden oluşmaktadır. Bas gitar , ritmik groove ve vokal bu müzik tarzında önemli yer kaplar. Sözlerde anlatılan özgürlük arayışları, sevgi, doğa ve insan temaları Rastafari akımı ile özdeşleşmiş temalardır.
Reggae müziğinin en büyük temsilcisi ise Robert "Bob" Nesta Marley yada kısaca Bob Marley’dir. 1945–1981 yılları arasında yaşayan sanatçı bazı Rastamanlar tarafından peygamber olarak nitelendirilmektedir. The Wailers ile kaydettikleri ve kendi bestelerinden oluşan toplama albümü ‚ “The legend’’ dünya çapında 12 milyon adet satarak , tüm zamanların en çok satan Reggae albümü olmuştur. Bir Rastaman, politik aktivist ve müzisyen olan Bob Marley tüm dünyada konserler vermiş ve rastafar akımının dünyaya duyulmasında büyük bir etken olmuştur. Bu arada dünya’da en popüler olan rastaman veya yapıtları popüler kültürde en çok yer alan rastaman olarakta adlandırılabilir. "I Shot the Sheriff", "No Woman, No Cry", "Three Little Birds", "Exodus", "Could You Be Loved", "Jammin", "Redemption Song" gibi parçaları dünya müzik literatüründe yerini çoktan almıştır ve en bilinen parçalarıdır. Her ne kadar büyük bir sanatçı, inançlı bir kişilik ve bir efsane olsa da , günümüzde yapıtları ve yan ürünleri
( Posterler,t-shirtler, çakmaklar vs.) tüketim kültürünün en büyük gözdesidir ve sadece isimi ile silueti bile büyük bir endüstrinin yakıtıdır.
Bu akımın Türkiye’de (zayıfta olsa) kendine ait bir yeri ve belli takipçileri vardır. Özellikle, Beyoğlu İstiklal Caddesi’nde bulunan Nayah adlı müzik klübü bu akımın yarattığı ‘Underground’ (en azından bir süre önceye kadar) müzik klubüdür. Sürekli çalan reggae müziği ve Türk nüfusuyla başabaş bir Afrikalı nüfusu mekanda kaynaşıp, hoşlaşmaktadır. Mekanın sürekli ziyaretçileri olan siyah Afrikalıların sayısı gün geçtikçe, hem Nayah’ta hem de Türkiye’de, artmaktadır. Bunun sebebi ise 11 Eylül olaylarından sonra sınırlarına daha katı kontrol ve yasaklar getiren Batı dünyasına girememek ve yine Batı’ya benzeyen ancak hayat şartlarının , kuralların ve seyahatin
( vize, gümrük vs.) daha kolay olduğu Türkiye’nin, Afrikalı insanların gözünde bir alternatif olarak yükselmesidir.
Son söz olarak Reggae , Bob Marley ve Rastafar akımı belki de modern dünya tarafından geniş ölçülerle kabul görmüş ve benimsenmiş tek siyahi akımdır (Cazı saymaz isek). İnançları, doğaya saygı, özgürlük düşünceleri, vaadedilen sıcak, ılıman , olağan üstü zenginlikte doğal hayatı olan , güzel kadın ve erkeklerin düşlendiği ve insanı pozitif bir düşünce tarzına iten bu müzik ve bu akım kanımca ilgiyi hak ediyor. Tabii tüm bunlara rağmen modern batı dünyası tarafından bu kadar kabul edilen ve düşlenen bu akım, bir o kadar da tüketim kültürünün hizmetinde ve ciddi bir endüstri yaratmakta. Dolayısı ile tüketirken dikkat edilmeli kanımca…
Referanslar:
* ‘Rastafari Movement’ , http://en.wikipedia.org/wiki/Rastafari
http:// www.wikipedia.org
* ‘Bob Marley’ , http://en.wikipedia.org/wiki/Bob_marley
http://www.wikipedia.org
* D. Stephen: ‘Reggae’, Grove Music Online ed. L. Macy (Accessed 2 June 2007), <http://www.grovemusic.com>
|
|
