| |
Ali Bilgin Arslan a.bilgin.a@gmail.com
 Sheila Chandra, erken dönemlerinde uğraştığı pop türündeki çalışmalarıyla tanınan Hint asıllı bir İngiliz vokalist. Sesini 20’li yaşlarındayken keşfeden Chandra, o zamana kadar müzikal anlamda pek bir bağlantı edinemediği için yolu prodüktör ve söz yazarı olan Steve Coe ile kesişene kadar, kendi imkanlarıyla şan çalışmakla yetinmek zorunda kalmıştır. Bu ikilinin içinde bulunduğu Moonson isimli grup, bir süre Hint müziği ile batı popunu sentezleyen çalışmalara girişmiştir
Moonsung isimli albüm 16 Nisan 1999’da, Chandra’nın 90’larda birlikte çalışmaya başladığı Peter Gabriel’ın şirketi olan Real World’den çıkmıştır. Albüm, yine Peter Gabriel’ın stüdyosu olan Bristol’daki The Coachouse da kaydedilmiş ve Steve Coe bu albümde de yer almış. Paul James, gayda ile albüme katkıda bulunmuş.
Albümde, Rāga adını verdiğimiz, Hint müziğine ait makam kalıpları kullanılıyor. Rāga, dini adanmışlığı ve estetiği müzikal olarak ifade etmekte kullanılan melodi biçimi ve kalıplara verdiğimiz ad. Belli biçimsel özellikler taşıyan rāgaların varlığını, albümün genelinde rastladığımız müzikal yapıdan çıkartabiliyoruz. Özellikle 2. parçada gözlemleyebileceğimiz iç içe geçmiş iki müzikal biçim, bizim farkı ayırt etmemize olanak sağlıyor. İngilizce devam eden bir parçanın içine entegre olmuş, tamamen farklı bir tonal yapıda icra edilen sözsüz şarkı ve aralarındaki geçişler. Batı’nın etkisinden uzaklaşılan yerlerde karakteristik olarak geniş aralıkların bulunduğu melodiler ve belli bir düzene oturtulmuş tekrarlar bulunuyor.
Albümde vokal dışında entruman olarak hemen hemen hiçbir çeşitlilik yok, bu nedenle parçaların hatrı sayılır bir bölümü a capella olaraktanımlanabilir. Hatta hint müziğinde çokça kullanılan “dem” elemanı dışında albümün genelinde herhangi bir polifoniye rastlayamıyoruz . Parçaların tümünde bulunmayan drone, geri kalan parçalarda elektronik müzikte esere genişlik ve derinlik katmak (veya sadece altını doldurmak) için kullandığımız pad’leri andıran şekillerde karşımıza çıkıyor. Açıkcası akustik bir enstruman yerine müzikal bir doku olarak bu tip elektronik bir öğenin kullanılması albüme new age karakteri kazandırmış. Yeri gelmişken, albümdeki parçaların kökenleri, sentez kaygısının ötesinde bir çeşitlilik gösteriyor. İlk olarak yine Real World ile çalışmışlığı bulunan Loreena Mckennitt’ten dinlediğimiz Blacksmith isimli İngiliz folk şarkısını, eşliksiz olarak yorumladığını da duyabiliyoruz.
Vokallerde, Britanya folk müziği ile kuzey Hint müziğinde oldukça benzer bir şekilde kullanılan süsleme tekniklerinin bulunması, sanatçının geçmişinden, kökeninden ve önceki işlerinden habersiz birisini kolaylıkla yanıltabilir. Zira vokalin kullandığı tekniklerden feyz alarak albümün genelini kelt müziği olarak yorumlamak bile çok olası. Elbette Sheila Chandra, bu albümde konvansiyonel bir vokalden çok daha fazlasını da denemiş. Örneğin kimi parçalarda “throat singing” i andıran bir teknik kullanırken kimi zaman da dem ile örtüşerek enstrumantal bir öğe haline gelen bir vokal söz konusu.
Albümün kuşkusuz en göze batan parçası ise Speaking Tongues. Güney Hindistan’da davul solfeji olarak adlandırabileceğimiz solkatu tekniği ile icra edilen şarkı, kaotik ritimleriyle doğaçlama olarak ortaya çıkmış ve kaydedilmiş gibi duruyor. Fakat yazılması, ezberlenmesi ve gerekli ritimsel değişikliklerin kesinleştirilmesi aslında aylar süren bir uğraşın sonunda başarılmış. Ve düşünülenin tersine, şarkıda herhangi bir doğaçlama sözkonusu değil. Bunun nedeni ise sanatçının doğaçlamayı ancak bir süre sürdürmeyi başarıp daha sonra düzenli bir ritme oturma eğiliminin olması.
Perküsif şarkı söyleme de diyebileceğimiz solkatu tekniği, canlandırılan enstrumanlara göre değişen yansıma sesleri ile kullanılıyor. Bu teknikte alt yapı olarak kullanılan ritim sistemi ise hint müziğinde rāga’nın ritimsel karşılığı olarak kabul edebileceğimiz tāla (Sanskritçe: “el çırpmak”).
Bir dinleyici açısından ele alınca albümün en büyük eksisinin baştan sona devam eden aynılık hissi olduğunu söyleyebiliriz. Speaking Tongues parçası hariç hiçbir şarkıda bir farklılık göremiyor ve -defalarca dinlemedikçe- albüm boyunca aynı şarkıyı dinlediğimiz hissinden kurtulamıyoruz. Tek sesliliğin göz ardı edilemez boğuculuğu dışında albümün amaç edindiği türde bir müziği başarıyla temsil ettiğine inanıyorum.
Referanslar:
1-Widdess, Richard: 'Tāla', Grove Music Online ed. L. Macy (Accessed 11/04/2006),
http://www.grovemusic.com
2-Widdess, Richard: 'Rāga', Grove Music Online ed. L. Macy (Accessed 11/04/2006),
http://www.grovemusic.com
3- Laing, Dave: 'Real World', Grove Music Online ed. L. Macy (Accessed 11/04/2006), http://www.grovemusic.com
4- Wikipedia.org, English ed. : ‘Sheila Chandra”, “Raga”, “Tala”, “Solkatu”, “Real World”
http://en.wikipedia.org
5- http://www.sheilachandra.com/albums/moonsung_c.html
|
|
