| |
Şahin Güvenilir
 Fado, 19. yüzyılın ikinci çeyreği sırasında, Portekiz’de ortaya çıkmış bir müziktir. Kökeni Lizbon şehrine dayanmakta olan fadonun ortaya çıkışı, 1808-1822 Portekiz-Brezilya göçü sırasında eşlerini kaybeden insanların, eşlerinin arkasından yaktığı ağıtların bir sonucu olarak nitelendirilebilir.
Fado, genel olarak yapısına, kimyasına uygun şekilde acıklıdır. Ölüm, umutsuzluk ve melankoliyi kapsayan bilumum duyguya ev sahipliği yapar. Birkaç farklı türü içinde barındıran bir müziktir. Etkileşimleri 19. yy’dan, fado’dan öncesine dayanan Afrika ve Arap orijinlerine kadar derinleştirilebilir.
Altın çağını 20. yüzyılın ilk yarısında yaşayan fado, genelde bir erkek ya da bayan solist ile bir Portekiz gitarı ve Portekizlilerin “viola” olarak adlandırdığı bir klasik gitar çalgıcısı tarafından icra edilir. Bu çalgılar dışında klarnet ve flüt de sık sık kullanılır. Bu dönemin en önemli isimleri; Alfredo Marceneiro, Amalia Rodrigues, Maria Teresa de NoronhaileArmandinho ve Jaime Santos (gitarist) olarak göze çarpar. Zaten bu dönem akabininde de fado müziği daha profesyonel bir çerçeveye oturtulmuş, fado evleri denilen yerlerde sanatçılar sahne almaya başlamıştır.
Fado, yaygın ve geçerli olan Lizbon fadosu dışında bir dala daha sahiptir: Coimbra fadosu. Bu tür Coimbra’ya Lizbonlular tarafından taşınmış ,Coimbra Üniversitesi öğrencilerince geliştirilmiş ve 1960-70 politik dalgalanmalarının yaşandığı dönemde altın çağını yaşamıştır. Bu türde viola genelde şarkıcının kendisi tarafından çalınır. Konusu sevgi, dostluk ve nostalji üzerinedir.
Fado hakkında kısa bir bilgi verdikten sonra “Queens Of Fado” isimli CD’mizin incelemesine geçebiliriz. Mevzubahis müziğin en büyük geleneksel temsilcilerini içinde barındıran Queens Of Fado bu isimlerin belki de en önemlisi olan Amalia Rodrigues’in büyüleyici sesiyle, Sem Razao parçasıyla açılıyor. Amalia Rodriges, 1940’lardan öldüğü yıl olan 1999’a kadar Fado müziğinin en büyük divası olarak kabul edilmiş, hatta ölümüyle birlikte başkan tarafından Portekiz’de üç gün “yas” ilan edilmişti.
CD’nin 3.şarkısı olan Ai Vida, Cristina Branco tarafından seslendirilmiş. Bu parçanın enstrümantal seçimi daha geleneksel formlara sadık kalınarak yapılmış. Portekiz gitarı ve klasik gitarın dominantlığını hissetmek mümkün.
Margarida Bessa’nın pürüzsüz sesinden dinlediğimiz Fado da Defesa, CD’deki önemli çalışmalardan bir diğeri. Bu şarkıda Margarida, kromatik bir vokal melodisi ile “orta sol” orijinli bir tondan şarkıyı icra etmiş. Nefes kontrolü ve pasajları şancılar için ders niteliğinde.
Aynen Cristina Branco gibi günümüzün önemli fadocularından olan Dulce Pontes de CD’de kendine yer bulmuş. No Teu Poema isimli parçayı seslendiren Pontes; Cristina Branco’nun aksine daha alternatif enstrümanlar kullanmış. Sesini kullanış biçimi de yer yer gırtlak kontrolüne dayanan daha alternatif bir stil.
Queens Of Fado, yani “Fado’nun Kraliçeleri” ismine yakışan nitelikte bir karma- kombinasyonu bize sunuyor. Günümüzün önemli fadocuları ile efsane olarak kabul edilen klasik-geleneksel fadocuların eserlerini bir potada eriterek, bu müzik türünü anlamak isteyen ve kendisiyle ilgilenen herkese mükemmel bir fırsat sunuyor.
Referanslar
Grovemusic, Fado (Lizbon Fado,Çancao de Coimbra)
Wolrdmusiccentral, Fado
|
|
