santral müzik

ÇİNGENELER: 'KIVRIM KIVRIM YOLLAR'

İstanbul Kültür Sanat Vakfı’nın düzenlediği 26. Uluslararası İstanbul Film Festivali’nin NTV Belgesel Kuşağı’nda izleyiciyle buluşan ‘Çingeneler: Kıvrım Kıvrım Yollar’ belgeseli, Çingenelerin müzikal yolculuğunu anlatan bir yol hikayesi. 2006 Amerika yapımı belgeselin yönetmenliğini Jasmine Dellal yapmış. Filmde yer alan grupların bazıları; Fanfare Ciocarlia, Taraf de Haidouks, Antonio El Pipa…
2006 Flanders İzleyici Ödülü sahibi olan belgeselde 4 farklı ülkeden (Hindistan, Romanya, ispanya, Makedonya) 5 farklı Çingene müzik grubunun hikayesi anlatılıyor. Kuzey Amerika’da altı hafta süren bir turneye beraber katılmak üzere yola çıkıyorlar. Turne boyunca onlarla birlikte yol alırken, hem sahne arkasını (konser hazırlık sürecini) hem sahne önü performanslarını izleyebiliyoruz. Aynı zamanda kendi ülkelerinde yapılan çekimler sayesinde oradaki yaşam şartlarını da görme şansına sahip oluyoruz.
Çingeneler dünyanın dört bir yanına dağılmış şekilde yaşayan geniş bir topluluk. Kökenleri üzerine hala net bir bilgi sahibi olunamamakla beraber yapılan araştırmalar sonucunda ortaya çıkan en kabul edilir varsayım Hindistan kökenli göçebe bir grup oldukları.
Bu teorinin en önemli kaynağı çingenelerin konuştuğu Romani dilinin Hint dilleri ile olan yakınlığı (Wilkinson).
Belgesel bu açıdan önemli bir birliktelik sunuyor bize. Farklı ülkelerde ve farklı kültürlerde yaşasalar bile ortak bir müzik dili oluşturabiliyorlar kendi aralarında. Karşılaştıkları güçlüklere karşı koyma biçimleri farklı da olsa karşı duruşları ortak.
Her yerde farklı bir isimle anılıyorlar: Almanlar zigeuner, Fransızlar tsigan, İspanyollar cigani diyor. Bunun bir sebebi de kullandıkları dilin ortak olmaması sanırım. Balkan çingenelerinin dili Romani veya Asya’da konuşulan Domari, Lomari gibi dillerin benzerlikleri onların ortak kökenden gelen diller olduğuna işaret ediyor. Bunun yanında birçok farklı çingene grubunun konuştuğu farklı kökenlerden gelen diller de var.
Dünyanın farklı köşelerine yayılmakla birlikte özellikle Orta Asya, Hindistan, Sri Lanka, Orta Doğu ve Balkanlar coğrafyasında yoğun bir şekilde yerleşmişler. Yaşadıkları coğrafyanın özelliklerini almışlar. Yerleştikleri ülkelerin kültüründen etkilenerek bunu kendi kültürlerine yedirebilmişler.( Wilkinson)
Tüm bu farlılıkların yanında müzik hepsinde değişmeyen tek ortak nokta olarak kalmış. Nerede olurlarsa olsunlar enstrüman ve müzik hayatlarını kazanmalarına yardımcı olmuş. Müziklerinde yaşamlarını, hayatın zorluklarını ve mutluluklarını bir arada işlemişler. Tony Gatlift’in ‘Latcho Drom’ filminde çingenelerin göç yolları üzerinde duruluyordu aynı tema burada da var. Anlatılmaya çalışılan yol hikayesi danslar ve şarkılar eşliğinde devam ediyor. Filmin diğer bir keyifli yanı aralarında oluşan dostluğu bize olduğu gibi yansıtıyor olmaları. 6 hafta boyunca aralarda atışsalar da sonunda hep beraber sahneye çıkmaları seyretmeye değerdi. Konserleri canlı olarak izleyenler içinde ayrı bir keyif olmalı bu, çünkü kendi ülkelerinde ünlü olan ve ünü dünyaca tanınan bir çok grubu aynı sahnede bir arada görme şansına sahip oldular.
Yıllardır beraberlerinde getirdikleri müzikal mirası asimile olmadan devam ettirebilmeleri için, arkalarından gelen yeni kuşağa aynı bilgileri aktarmaları gerekiyor. Popüler kültürün her yanı sardığı ‘çok kültürlü global dünyamızda’ zor hayat şartları içinde yaşamaya çalışırken bir yandan kendi kültürünü koruyup diğer yandan düzene uyum sağlamaya çalışmak zor bir hayat savaşı bence.

Kaynakça
*I.K.Wilkinson: ‘Gypsy’ [Roma-Sinti-Traveller] music’, Grove Music Online ed. L. Macy, (1.05.2007)
* http://www.iksv.org/film/program.asp?Content=Film&SID=13&FID=110 (1.05.2007)
* http://www.cingeneyiz.org/tarihuzerine.htm (1.05.2007)
* http://www.bgst.org/muzik/yazilar/cingene_calar.asp (1.05.2007)
* http://www.sinema.com/film/6389/cingeneler-kivrim-kivrim-yollar (1.05.2007)