santral müzik

ALİ FARKA TOURE - NIAFUNKé

1990’larda Batı Afrika’nın bir ülkesi olan Mali’den çıkıp sesini uluslararası arenada duyurabilmiş ender müzisyenlerden biri olan Ali Farka Toure’nin 8. kaydı olan Niafunke (doğduğu küçük kasabanın ismi), diğer albümlerine nazaran daha öz, samimi ve Afrika müzikal geleneklerine bağlı bir albüm. Aynı zamanda sanatçının 1988 yılına ait kendi ismini taşıyan albümünden beri yaptığı en içine dönük olan albümü. Bugüne kadar birçok farklı ülkeden, kıtadan ve kültürlerden insanlarla çalışmış, konser vermiş ve turneye çıkmış Toure. Bunlara örnek olarak Taj Mahal, The Chieftains’in bazı üyeleri ve diğerlerine nazaran daha popüler bir birliktelik gerçekleştirdiği RY Cooder’i sayabiliriz. Bu isimleri saymamın sebebi, albümü başkalarından hiç bir yardım almadan, Niafunke’de kendi evinde ki portatif kayıt stüdyosunda kaydetmiş olması. Bu sebeptendir ki, kendi köklerine dönmüş olduğu söylenir bu albümle beraber.

Albümün müzikal içeriğinden ve tarzlarından bahsetmek gerekirse ilk söylenebilecek şey, Toure’nin sınırları bulanıklaştırmada ki ustalığıdır. Afrika’ya özgü, geleneksel bir gitar çalım şekli olan finger-picking tarzıyla country blues çalıyor diyebiliriz. Ya da bir başka şekilde tanımlamak gerekirse standart batı müziği kalıplarından fazlaca uzaklaşmadan geleneksel Afrika yerli müziğini gitarıyla harmanlayıp yeniden düzenliyor ve ortaya gayet estetik yargılara sahip, ayakları yerden kesen melodiler icra ediyor.

Albümün bir başka ilginç noktası ise Toure’nin gitarını çalış biçimi. Bir batı enstrümanı olan gitarı, öyle bir şekilde çalıyor ki, gitar olduğuna inanamıyoruz birçok yerde. Yaptığı müzikte sınırları bulanıklaştırıyor diyerek biraz da bunu kastetmiştim. Belirli kültürel normları yeniden şekillendiriyor, müzik tarzlarını birbirinin içine katıyor.

Albüme dönelim tekrardan, Elinden neredeyse hiç bırakmadığı gitarını şimdilik bir kenara koyup, diğer enstrümanlara göz atmak gerekirse çoğunun tahmin edebileceğimiz gibi Afrika kökenli enstrümanlar olduğunu fark edeceğiz. Albümde kulağımıza gelen çalgı aletlerine örnek olarak tek telli njarka kemanı, cabalash pummelling, konga vurmalı çalgıları, yandan çalmalı flüt gibilerini verebiliriz. Ayrıca on iki şarkının dokuzunda çoğu kadınlardan oluşan yerli bir topluluğu arka vokal/koro olarak kullanmaktadır.

Albümden genel anlamda bahsettik. Şimdi biraz şarkılardan ve anlatmak istedikleri hikâyelerden bahsedelim. Toure, diğer albümlerinden de tanıdık olduğumuz bir alışkanlığını bu albümde de sürdürmekte. Şarkılarında 4 farklı dili beraber kullanmakta ve bunu öyle uyumlu bir şekilde yapıyor ki, konuştuğu diller şarkının ritmiyle birleşiyor, tam bir bütün oluşturuyor. Mesela on birinci şarkı olan ‘Cousins’ ismi İngilizce fakat sözleri Fransızca bir şarkı. Altyapısı tam anlamıyla batı şarkı yapısına uygun, country etkileşimli bir ‘pop’ şarkısı, albümün en batıya yönelik şarkılarından biri. Toure’nin bu albümde akustik gitar kullandığı iki şarkıdan biri ayrıca. Diğeri de son şarkı zaten. İkisi de birbirine epey benziyor: solo gitar, vokal ya yok ya da rahatsız etmeyecek kadar yumuşak, melankolik ve örgüsel melodiler, country ve blues esintili tınılar.

Dört şarkı dışında albümün diğer bütün şarkıları geleneksel Afrika ezgileri ile bezenmiş hareketli parçalar. Vurmalı çalgılar ve arkadaki koro eşliğinde dans edilebilesi melodiler. Fakat bu dışarıda tuttuğum dört şarkı (7, 8, 11, 12. şarkılar) albümün geneline ve Toure’nin yaptığı müziğe göre daha yalın, daha melankolik ve en önemlisi daha batı melodili şarkılar. Albümün en öne çıkan şarkıları: değişik vokal tarzı ve el çırpmalarının da olduğu ‘Sauke’, içimizi sızlatacak derecede hüzünlü gitar tınılarına sahip ‘Tulumba’ ve albümün vokalsiz, sadece gitarının konuştuğu, tek enstrümantal şarkısı olan son şarkı ‘Pieter Botha’.

Niafunke, Toure’nin kesinlikle en iyi albümü değil, fakat çok özel bir albüm. Özgün melodilerle müzik açlığımızı doyurup, daha fazlasını istememizi sağlayan bir albüm. Afrika müziğini merak eden birine vereceğimiz ilk albümlerden olamaz fakat yumuşak vokalli, orta tempolu, ayaklarımızı yere vurarak ritim tutma isteği uyandıran, Afrika ezgileri barındıran minimal bir müzik örneği isteyen biri için tam isabet denilebilir bu albüm için.

Referanslar:
1- http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=10:1nkzu3rkanok
2- http://africanmusic.org/artists/alifarka.html